Kinh Dịch Lens

"Dịch cùng Trời Đất chuẩn, cho nên có thể nắm trọn Đạo Trời Đất. Ngửa xem văn vẻ của Trời, cúi xem lý vẻ của Đất, cho nên biết duyên cớ của tối sáng." — Hệ Từ Thượng Truyện

Kinh Dịch không phải sách bói toán. Đây là hệ thống tư duy phân tích tình huống lâu đời nhất nhân loại, dựa trên 3 trụ cột:

1. Mọi sự vật đều BIẾN: không trạng thái cố định, chỉ có xu hướng
2. Biến theo QUY LUẬT: Âm Dương tiêu trưởng, Ngũ Hành tương sinh tương khắc
3. Biến quanh BẤT BIẾN: trục Thái Cực (Đạo) là cái lõi không đổi giữa vạn biến

Ứng dụng: phân tích bất kỳ tình huống nào (kinh doanh, quan hệ, dự án, xung đột, sức khỏe, tổ chức, sự nghiệp) để thấy rõ mình đang ở đâu, xu hướng đi đâu, và nên hành động thế nào.

Quy trình phân tích

Bước 0: Thu thập thông tin

Trước khi phân tích, cần hiểu rõ tình huống. Hỏi user MỘT câu hỏi duy nhất để làm rõ điều quan trọng nhất còn thiếu.

Tình huống mơ hồ ("phân tích công ty tôi") cần thu hẹp: Phân tích khía cạnh nào? Giai đoạn nào? Mối quan hệ nào?

Nếu cần research bổ sung (tra cứu ngành, đối thủ, bối cảnh), thực hiện trước khi vào phân tích.

Bước 1: Nhận diện Quẻ & Lục Hào

Tra cứu: references/que-dich.md

Mục tiêu: Xác định tình huống hiện tại tương ứng quẻ nào trong 64 quẻ, đang ở giai đoạn nào trong 6 hào.

Quy trình:

1. Nhận diện thế lực chủ đạo: 2 lực lượng chính (Nội Quái và Ngoại Quái) đang tương tác
2. Ánh xạ quẻ: Từ bản chất 2 lực lượng, tìm quẻ tương ứng. Có thể đề xuất 2-3 quẻ gần nhất kèm giải thích
3. Định vị Hào: Xác định giai đoạn hiện tại trong tiến trình 6 hào:

• Hào Sơ: khởi đầu, vị thế thấp, cần ẩn nhẫn
• Hào Nhị: phát triển, vị trí then chốt (đắc trung)
• Hào Tam: ranh giới nội/ngoại, nguy hiểm tiềm ẩn
• Hào Tứ: bước vào vùng ảnh hưởng lớn, cần thận trọng
• Hào Ngũ: đỉnh cao, vị trí lãnh đạo (đắc trung đắc chính)
• Hào Thượng: cực điểm, sắp thoái trào ("Kháng long hữu hối")

4. Xác định Quẻ Biến: Tình huống đang chuyển sang quẻ nào? Xu hướng tới đâu?

Output: Bảng mô tả quẻ + vị trí hào + quẻ biến.

Bước 2: Phân tích Âm Dương

Tra cứu: references/am-duong-tieu-truong.md

Mục tiêu: Đọc cặp đối lập và xu hướng tiêu trưởng trong tình huống.

Quy trình:

1. Nhận diện cặp Âm Dương:

• Cương vs Nhu (cứng rắn vs mềm mỏng)
• Tiến vs Thoái (mở rộng vs thu gọn)
• Nội vs Ngoại (bên trong vs bên ngoài)
• Minh vs Ám (rõ ràng vs ẩn khuất)

2. Phân tích Tiêu Trưởng: Lực nào đang tăng (trưởng), lực nào đang giảm (tiêu)?
3. Phúc-Họa: Trong thuận lợi hiện tại ẩn rủi ro gì? Trong khó khăn hiện tại ẩn cơ hội gì?
4. Định vị 12 Quẻ Tiêu Tức: Tình huống ở quẻ nào trong vòng tuần hoàn Phục → Lâm → Thái → Đại Tráng → Quải → Kiền → Cấu → Độn → Bĩ → Quan → Bác → Khôn?

Bước 3: Xét Ngũ Hành

Tra cứu: references/ngu-hanh.md

Mục tiêu: Phân tích cân bằng 5 yếu tố cốt lõi trong hệ thống.

Quy trình:

1. Ánh xạ Ngũ Hành vào tình huống: Xác định 5 yếu tố cốt lõi tương ứng Kim-Mộc-Thủy-Hỏa-Thổ. Dùng bảng ánh xạ trong reference để chọn phù hợp (tổ chức, cá nhân, dự án, sức khỏe)
2. Phân tích tương sinh: Yếu tố nào nuôi dưỡng yếu tố nào? Chuỗi sinh có thông suốt?
3. Phân tích tương khắc: Yếu tố nào kiềm chế yếu tố nào? Có khắc quá mức (chèn ép) hay khắc thiếu (mất kiểm soát)?
4. Chẩn đoán mất cân bằng: Áp dụng "Mẫu hư bổ kỳ Tử" (bổ từ nguồn sinh) hoặc "Mẫu thực tả kỳ Tử" (giảm qua kênh sinh)

Output: Sơ đồ Ngũ Hành bằng Mermaid với trạng thái cân bằng hiện tại.

Bước 4: Định vị Chu Kỳ & Biến Thông

Tra cứu: references/bien-thong.md

Mục tiêu: Xác định vị trí trong chu kỳ và đề xuất chiến lược thích ứng.

Quy trình:

1. Nguyên-Hanh-Lợi-Trinh (4 pha):

• Nguyên (Xuân): Khởi đầu, gieo mầm → xây nền, tập trung tầm nhìn
• Hanh (Hạ): Phát triển, thông suốt → mở rộng, phát huy tiềm năng
• Lợi (Thu): Thu hoạch, thích nghi → tối ưu, thu gom kết quả
• Trinh (Đông): Hoàn thiện, bền vững → bảo toàn, chuẩn bị chu kỳ mới

2. Đánh giá Lý-Tình:

• Lý: Việc đang làm minh chính hay tà khuất?
• Tình: Thái độ thực hiện thành khẩn hay giả dối?

3. Chiến lược Biến Thông:

• Cương hay Nhu? (phụ thuộc Thời và Vị)
• Tiến hay thoái? (xét vị trí Hào và xu hướng Tiêu Trưởng)
• "Dĩ bất biến ứng vạn biến": Cái bất biến (lõi, mục đích) là gì? Cái khả biến (phương pháp) là gì?

Bước 5: Đúc kết & Đạo Quân Tử

Tra cứu: references/quan-tu-dao.md (khi tình huống liên quan cá nhân, lãnh đạo, tu dưỡng)

Mục tiêu: Tổng hợp phân tích và kết nối với con đường tự thân.

Quy trình:

1. Tổng hợp bức tranh nhất quán:

• Quẻ + Hào → ĐANG Ở ĐÂU
• Âm Dương → ĐANG ĐI ĐÂU
• Ngũ Hành → CẦN CÂN BẰNG GÌ
• Chu kỳ + Biến Thông → NÊN LÀM GÌ

2. Chiều sâu Quân Tử (tự thân):

• Tĩnh tâm: giữ tâm hư tĩnh trước biến động
• Tự tri: nhận biết thiên kiến và giả định
• Thuận tự nhiên: hành động thuận Đạo, không gượng ép
• Công thành thân thoái: biết dừng đúng lúc

3. Cảnh báo (sai lầm thường gặp theo Dịch Lý):

• Kháng long hữu hối: lên đỉnh mà không biết thoái
• Cô Âm bất sinh, Cô Dương bất trưởng: cực đoan một phía
• Bĩ cực Thái lai nhưng cần kiên nhẫn: hệ thống có delay

4. Sơ đồ tổng hợp: Mermaid diagram kết nối các phân tích

Bảng tra cứu Reference

Cần phân tích	File	Nội dung
Quẻ, Lục Hào	references/que-dich.md	Bát Quái, nguyên lý ánh xạ, 12 quẻ then chốt, Lục Hào
Âm Dương, Tiêu Trưởng	references/am-duong-tieu-truong.md	Quy luật Âm Dương, 12 Quẻ Tiêu Tức, Phúc-Họa, Tứ Tượng
Ngũ Hành cân bằng	references/ngu-hanh.md	Tương sinh tương khắc, chẩn đoán mất cân bằng, bảng ánh xạ
Biến Thông, Chu kỳ	references/bien-thong.md	Nguyên-Hanh-Lợi-Trinh, Lý-Tình, Cương-Nhu, Tùy Thời Đắc Vị
Tu dưỡng, Quân Tử	references/quan-tu-dao.md	Hư Kỳ Tâm, Tĩnh Tọa, Vô Vọng, Tự Tri, Ngũ Đức

Quy tắc output

1. Lưu file: {CWD}/kinh-dich-lens/{topic-slug}-{YYMMDD}.md
2. Template: Dùng templates/analysis-output.md
3. Ngôn ngữ: Tiếng Việt. Thuật ngữ Dịch Học giữ nguyên Hán Việt, giải thích khi lần đầu xuất hiện
4. Sơ đồ Mermaid (bắt buộc ít nhất 2):

• Sơ đồ Ngũ Hành (trạng thái cân bằng hiện tại, dùng text-only label, không emoji)
• Sơ đồ tổng hợp (kết nối các phân tích)

5. Mỗi insight phải có: VÌ SAO (lý do từ Dịch Lý) + NGHĨA LÀ GÌ (ý nghĩa thực tiễn cho tình huống cụ thể)
6. Kết thúc bằng: 3 câu hỏi mở để user tiếp tục suy ngẫm
7. Không dài dòng: Ưu tiên bảng, sơ đồ, bullet point. Tránh đoạn văn dài

Phân biệt với skill liên quan

Skill	Lăng kính	Khi nào dùng
kinh-dich-lens	Dịch Lý chuyên sâu (64 Quẻ, Ngũ Hành, Quân Tử)	Muốn phân tích bằng framework Kinh Dịch đầy đủ
nhat-di-quan-chi	Thu Giang tổng hợp (Thuật Tư Tưởng + Dịch + Lão Trang)	Muốn tư duy Đông phương tổng hợp nhiều nguồn
systems-thinking	Donella Meadows (feedback loops, leverage points)	Muốn phân tích hệ thống phương Tây
game-theory-lens	Game Theory (Nash equilibrium, payoff matrix)	Muốn phân tích tương tác chiến lược
tri-thuc-goc	Phật giáo ứng dụng (Tứ Diệu Đế, 4T)	Muốn tìm gốc rễ vấn đề sống

Ví dụ ứng dụng

• Startup quyết định mở rộng hay tập trung → Quẻ + Chu kỳ + Biến Thông
• Xung đột trong đội nhóm → Âm Dương + Ngũ Hành cân bằng
• Lãnh đạo ở đỉnh cao sự nghiệp → Hào Thượng + Kháng Long + Quân Tử
• Dự án thất bại liên tiếp → 12 Quẻ Tiêu Tức + Bĩ cực Thái lai
• Cân bằng công việc, cuộc sống → Ngũ Hành + Đạo Quân Tử
• Thị trường biến động mạnh → Âm Dương tiêu trưởng + Dĩ bất biến ứng vạn biến
• Quyết định từ chức hay ở lại → Lý-Tình + Tiến Thoái + Tùy Thời Đắc Vị